De meestgemaakte fout bij alternatieve teksten is niet dat ze ontbreken. Dat gebeurt ook, maar het is de zichtbare fout die snel opvalt. De hardnekkigere fout is dat de alt-tekst er wél staat, maar niets toevoegt: de bestandsnaam van de foto, het woord "afbeelding", een uitgebreide beschrijving van een decoratief randje, of helemaal niets bij een knop die alleen uit een icoon bestaat. Voor een schermlezergebruiker levert dat ruis op in plaats van informatie, en soms betekent het dat een functie op de pagina onbruikbaar wordt.
WCAG 2.1, de norm waarop EN 301 549 is gebaseerd, vraagt dat niet-tekstuele content een tekstalternatief krijgt dat hetzelfde doel dient. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk wordt die eis vaak formeel afgevinkt zonder dat de tekst functioneel is. Er staat iets in het alt-attribuut, de checklist is voldaan, maar de gebruiker die de tekst laat voorlezen schiet er niets mee op.
Wat er precies misgaat
Een paar patronen komen steeds terug. De bestandsnaam als alt-tekst, zoals "IMG_2044.jpg" of "product-foto-3.png", omdat een redactiesysteem die automatisch invult en niemand het corrigeert. Een alt-tekst die is opgevuld met zoekwoorden in plaats van een beschrijving, wat voor zoekmachines misschien bedoeld is maar voor een schermlezer als onzinnige opsomming klinkt. Een decoratieve afbeelding, zoals een sfeerfoto naast een kop, die toch een uitgebreide beschrijving krijgt en daardoor de voorleesvolgorde onnodig vertraagt. En misschien de meest voorkomende: functionele iconen, zoals een winkelwagentje, een vergrootglas of een kruisje om iets te sluiten, die als knop werken maar geen enkele tekstuele naam hebben. Een schermlezer leest dan alleen "knop" voor, zonder dat duidelijk is wat die knop doet.
Bij productafbeeldingen gaat het vaak de andere kant op: de alt-tekst beschrijft de foto in plaats van het product. "Vrouw met blauwe trui op strand" zegt niets over het kledingstuk dat wordt verkocht, terwijl juist dát de informatie is die een gebruiker zoekt als de foto niet te zien is.
Waarom een geautomatiseerde scan dit niet volledig oppikt
Een scan kan met zekerheid vaststellen of een afbeelding een alt-attribuut heeft en of dat leeg is. Dat is nuttig en vangt de grofste fouten. Wat een scan niet met zekerheid kan beoordelen, is of de inhoud van die tekst klopt: of "foto" werkelijk beschrijft wat er te zien is, of een icoonknop een betekenisvolle naam heeft gekregen die overeenkomt met de functie. Dat vraagt beoordeling door een mens, en dat is precies waarom in elk rapport staat welk deel van de toetsing geautomatiseerd is en welk deel niet. Wilt u voor uw eigen site snel zien waar de duidelijke gevallen zitten, dan is dat in een paar minuten te zien met de gratis quick-scan.
Hoe u het voorkomt
De meest praktische vraag bij het schrijven van een alt-tekst is: wat zou ik hardop zeggen om deze afbeelding te beschrijven aan iemand die haar niet ziet, in de context van deze pagina? Bij een productfoto is dat het kledingstuk, de kleur of het kenmerk dat de foto laat zien. Bij een knop is dat de actie die de knop uitvoert, niet het icoon zelf. Bij een zuiver decoratieve afbeelding, zoals een achtergrondpatroon, is een lege alt-tekst (alt="") juist de juiste keuze, zodat een schermlezer de afbeelding overslaat in plaats van iets voor te lezen dat niets toevoegt.
Het is ook een van de plekken waar een eerdere goede situatie kan verslechteren zonder dat iemand het merkt: een redacteur voegt een nieuwe productfoto toe, het systeem vult automatisch de bestandsnaam in, en de tekst die er eerder wél stond is verdwenen. Dat is geen eenmalige klus maar iets dat bij elke wijziging terugkomt, wat ook de reden is waarom dit onderwerp thuishoort bij de bredere eisen rond niet-tekstuele content die in de kennisbank per situatie zijn uitgewerkt.
Wat dit oplevert
Goede alternatieve teksten zijn geen kwestie van meer tekst, maar van de juiste tekst op de juiste plek: kort en functioneel bij knoppen en iconen, betekenisvol bij productfoto's, en afwezig waar een afbeelding puur decoratief is. Dat onderscheid maken kost weinig tijd zodra het patroon eenmaal duidelijk is, en het scheelt achteraf veel opzoekwerk. Hoe wij dat onderscheid in een rapport terugbrengen naar concrete, geprioriteerde punten staat beschreven op de pagina over hoe de beoordeling tot stand komt, en voor de vragen die daarbij het vaakst terugkomen is er een overzicht met antwoorden.
Wilt u weten of dit soort fouten ook op uw eigen site voorkomt? De gratis quick-scan geeft daar een eerste, vrijblijvend beeld van, zonder dat u een account nodig heeft.